“It’ll be truly Zambian night”.

Zambian days are like distorting mirror to Zimbabwe, everything here is more focused on Mzungu’s (white people) money. People rush us- even though nobody’s in a hurry, telling us “but it’s cheap!”- not knowing that we’re counting every penny. They crowd us horribly at every junction with “taxi?”, “help with bags?” and other questions we’re tired of answering. Even “head markets” aren’t that great anymore. That is the difficult part of traveling – you’ll get used to certain things and then crossing the border might be a disappointment. It’s not people’s fault! They’re doing their best, it’s just not the same anymore.


But traveling is the best because you can choose destinations depends on your PMS, the weather or where you’ve put finger on a map. You can do what you truly want.

This is how in Lusaka we decided to go to Chimfushi Wildlife Orphanage, just a few km from Democratic Republic of Congo (DRC) border- that means REALLY far from capitol.
Why? We couldn’t find any info’s about the place in our guide book (holy book of our journey, basically); after all, I realize that I skipped page where all the description were. Like: it’s better to travel there with your own car.


Too late! We traveled with our favorite – public transport. It took us two days from Lusaka; unnecessary stop on a side of a road, coz nobody told us that buses cannot drive between 22:00 and 05:00 and after all this sweat we landed 18 km from Chimpanzee Orphanage we wanted to see so badly. We thought that we can make it on foot, well…6 km later we realized that we’re too tired, my feet are swollen to the point where my footprints can be mistaken with hippo ones and that it’ll be a better idea to turn back. Yeah, another 6 km to the junction.


When we came there, we were feeling more like draft camels than human beings; we asked a man at a small shop with shelves filled with more ants than actual products, can we pitch our tent there, just for this night. It was already night, here it’s getting dark at 18:00, but he didn’t say yes. Instead, he phoned someone, that some white freaks want to go to Chimfunshi and when can he pick us up.
Transport came few hours later, because one driver was at the wedding -probably really drunk- and the other one was far away, everybody around us was busy trying to get us to the village while we were just sitting, listening to one track (really popular here) in a loop, picking up only pieces of conversation spoken in Bemba, or maybe Lozi? Like the neighbor kids, we’ve got fed with some sweets covered in ants and sent to the village where a group of anxious people came to greet us.


That was probably the moment when I realize that we really chilled out to the extent that some people just don’t get it! How you can travel without booked accommodation? How can you just go somewhere not knowing what to expect? Yes, you can. Especially if the nights are warm enough to sleep wherever.


Chimfunshi is a peaceful place, a shelter for not only chimps and other animals but for two brainy researches trying to understand chimpanzee behavior and kids from local school. They’re having a lodge and a campsite with hot water running 24/7 and kitchen with actual utensils. Paradise. I thought we’ll stay there for few days, I didn’t expect that those 100 USD they need to get to cover chimps expenses they’ll largely try to get out of our pocket. But they’re doing a good job, creating home for around 200 chimps and loads of other animals, saving them from bars- where they’re treated like mascots, DRC restaurants- where they’re just eaten and other really horrible places. Generally speaking they’re making sure that those animals which cannot be return to the wildlife are safe and happy. Keepers are playing with them, researches are creating riddles and visitors can be stoned with impunity (seriously, it’s forbidden to throw stones back!), but don’t worry – sometimes they’re throwing some good food.


We spent there one day, enjoying local people, who because of their jobs at the orphanage (or related project) became more aware of animal problems, and are genuinely concern about wellbeing of species other than homo sapiens – in Africa it’s not a norm, so it was empowering to see how one woman by taking care of one chimp (Pal) can start something beautiful with such a huge impact.


Being there we met other people who can fit this profile. Family from Canada, who decided to turn their life upside down to help build orphanage at Ndola. Impressive, don’t you think?
They took us to Chingola (where we hoped to withdraw some money, coz the orphanage took our budget for whole week) which gave us time to see what a great lesson they’re giving to their two daughters just by looking for more than their own needs. But that day we learned that from more than one family.
Evening at Chingola brought something unusual, or maybe someone?

One of the locals stopped us with a normal question: “Where are you going?”.
To Malawi of course…in the next few weeks, but do we have any specific plan or strict schedule? No. We’re not even planning where we’ll spent a night. Well to be honest, Chingola doesn’t have any campsite or lodges, we were stuck in front of a mall for a night and He came to offer us a shelter in his own home. To dine with his family, do homework with his older son and learn how to cook nshima with his amazing wife. They shared with us more than we wanted to accept, they even bought vodka just to meet our polish taste buds! What He told us standing in front of a mall was “trust me, it’ll be truly Zambian night”, and it was, not for the first time.


But I want to share one more thing with you, the other story we heard during truest Zambian night in our life. The story about copper.
We can enjoy ourselves here, travel from one place to another not looking into other people’s problems, but it wouldn’t be fair, because one great thing we can do with this journey is to spread the truth even when it’s not the prettiest. This one, my friends, is ugly as hell.

Chinese companies, making for example copper plates for all electronic devices are mining copper here: Copperbelt, Zambia. The work conditions are responsible for deaths of Zambian people who’re lacking other job opportunities, so they turn to stealing and the price for that can be as high as their life. For government, it’s easier to give land to foreign contractors because then profits are going straight to the top, leaving majority of people struggling for kids education and better perspectives. Someone may say that this is how our modern life looks like. But should it be like this? Are we accepting this reality or are we just turning our heads away to avoid the truth?

Our host asked us to share the story and even though I’m pretty sure that we cannot change much competing with such a huge industry but I hope, that maybe next time when you’ll buying new smartphone or tablet, you can use your internet access for good and check if the company you want to give your money to is involved in unhumanitarian labour. Maybe world won’t change because of it, but there is a chance that if we’ll start paying attention, thinking about our involvement in a supply chain, we can make life of someone who gave us “truly Zambian night” a bit easier.


Zambijskie dni są jak krzywe zwierciadło do naszych doświadczeń z Zimbabwe, wszystko jest tak samo, ale z większym naciskiem na kasę Mzungu (białych ludzi). Poganiają nas i ciągną– mimo, że nikt się tu nigdzie nie spieszy; powtarzają, że „to tanio!” – nie zdając sobie sprawy jak niewiele mamy. Osaczają nas na przystankach, przekrzykując się nawzajem „taxi?!”, “wziąć bagaż?!” itp. na które już nie mamy siły odpowiadać. Nawet zakupy w „naczelnych marketach” nie są już dla nas taką frajdą jak w Zim. I to jest ta niewygodna część podróżowania – przyzwyczajenie, które sprawia, że przekroczenie kolejnej granicy nie jest już takie proste. To nie jest wina ludzi! Oni dają z siebie wszystko, to po prostu nie smakuje już tak samo.

Nie mniej jednak podróżowanie jest najlepszym lekarstwem na życie jakie znalazłam. Podróżując możesz wszystko. Nowy kurs wyznaczają przypadkowe rzeczy, zaczynając od PMS przez pogodę a na błądzeniu palcem po mapie kończąc.

Ta ostatnia metoda zadecydowała o wszystkim czego doświadczyliśmy w ciągu minionego tygodnia. Z Lusaki postanowiliśmy pojechać do sierocińca dla dzikich zwierząt Chimfunshi, parę kilometrów od granicy z Demokratyczną Republiką Conga (DRC) – czyli daleko.
Dlaczego tam? Nie mogliśmy znaleźć żadnych konkretnych informacji o sierocińcu w naszym ukochanym przewodniku (świętej księdze tego wyjazdu); dzisiaj zorientowałam się, że po prostu pominęłam stronę, która opisuje sierociniec i wszystkie istotne informacje, jak np. to, że rekomendowany jest dojazd własnym samochodem.

Za późno! My pojechaliśmy transportem publicznym. A przejazd ten sam w sobie nadaje się na osobny artykuł. Zajął nam dwa dni, jeśli by liczyć całonocny postój, którego nie mogliśmy się spodziewać, bo nikt nam nie wspomniał, że w Zambii ruch dużych pojazdów wstrzymywany jest między 22:00 a 05:00. Po dwóch dniach, spaniu w busie i jeździe z naszym drobnym bagażem na kolanach, dotarliśmy. Prawie, od naszego celu dzieliło nas tylko kilkanaście kilometrów dziurawej szutrowej drogi. Radośnie stwierdziliśmy, że damy radę przejść do Chimfunshi pieszo, 6 km dalej zmieniliśmy zdanie. Byliśmy wycieńczeni, moje stopy po podróży napuchły do iście hipciowych rozmiarów a do wioski wciąż było dalej niż bliżej. Zawróciliśmy- kolejne 6 km do rozdroża.

Kiedy już dochodziliśmy do rozwidlenia czułam się jak wielbłąd co to przez pół pustyni telepie się z tobołkami na grzbiecie. Przykre uczucie i utrzymuje się jeszcze dzień później.
Postanowiliśmy wyprosić miejsce kempingowe od właściciela przydrożnego sklepiku, w którym mrówki na półkach były bardziej popularne niż jedzenie. Właściciel zamiast pozwolić nam się rozbić postanowił załatwić nam transport. Na dworze już ciemno, a on obdzwania kolegów z opowieścią o białych szajbusach co to chcą się dostać do wioski. Po chwili powiedział, że „zaraz” ktoś przyjedzie.
„Zaraz” zajęło w tym przypadku parę godzin, bo jak się później dowiedzieliśmy jeden kierowca upił się na ślubie a drugi musiał przyjechać z bardzo daleka. Nie powiem, żeby nam to jakoś specjalnie przeszkadzało. Kompletnie bez sił siedzieliśmy na ganku wsłuchując się w zapętlony afrykański przebój (to musi być jakiś hit, słyszymy go wszędzie) zajadając się wafelkami otrzepanymi z mrówek, w tym samym czasie pół wioski i nasz kochany sklepikarz stawali na głowie żebyśmy mieli gdzie spać. Po dłuższym „zaraz” byliśmy już w wiosce, gdzie chórkiem przywitali nas zaniepokojeni pracownicy.

Chyba wtedy dotarło do mnie, że jesteśmy już wyluzowani do tego stopnia, że normalnym ludziom ciężko jest to pojąć! Jak to nie zarezerwowaliście noclegu? Jak tak można jechać bez planu na drugi kraniec kraju? A no można. Szczególnie jeśli ciepłe noce pozwalają spać w namiocie.

Chimfunshi jest oazą spokoju, domem dla szympansów i wielu innych osieroconych zwierzaków, dla dwóch szalonych naukowców badających zachowania naszych małpich kuzynów, dla dzieciaków z pobliskiej szkoły. Miejsce dla nas idealne, ciepła woda pod prysznicem, kuchnia z prawdziwego zdarzenia i miejsce na namiot. Myślałam, że zostaniemy tam kilka dni, później dowiedziałam się jakie to -fundowane z prywatnych dotacji- eldorado ma ceny i szybko postanowiliśmy skrócić pobyt. Jednak nie można zaprzeczyć, że miejsc takich jak to powinno być więcej, przytulisko dla szympansów, które były zabawkami w rękach ludzi, dla tych które miały iść pod nóż w jednej z restauracji w DRC. Miejsce dla tych, którzy na wolność wrócić nie mogą, ale (jak wszyscy) zasługują na trochę dobra i szczęścia w życiu. Tutaj zapewniają im to ciągłe zabawy z opiekunami, zagadki wymyślane przez naukowców czy bezkarne kamieniowanie odwiedzających (a nie pozwalają im oddać!) – nie przejmuj się, czasami szympansy zamiast kamieniami rzucają w ludzi czymś smacznym.

Spędziliśmy tam tylko jeden dzień, ale za to jaki! Przypatrywanie się mieszkańcom, którzy przez pracę w przytulisku czy związanym z nim projekcie, stali się niezwykle świadomi problemów zwierząt zagrożonych i naprawdę troszczą się o swoich szympansich przyjaciół. Niezwykłe jak na przestrzeni 4 dekad projekt rozpoczęty przez kobietę opiekującą się jednym szympansem (Palem) może zaowocować tak ogromnymi zmianami w świadomości lokalnej społeczności!

Będąc tam poznaliśmy ludzi, którzy dobrze wpisują się w taki opis. Rodzina z Kanady, która przewróciła swoje życie do góry nogami po to żeby pomóc w budowie sierocińca w pobliżu Ndoli. Niezwykłe?
Na mnie największe wrażenie zrobiły ich dwie dorastające córki i to jaką ważną lekcją jest dla nich to przedsięwzięcie, wzór rodziców, którzy potrafili spojrzeć dalej niż własne potrzeby.
Z nimi pojechaliśmy do Chingoli, tam mieliśmy nadzieję wypłacić pieniądze (bo Chimfunshi zjadło nasz tygodniowy budżet), ale wieczór w Chingoli zaplanowal dla nas więcej niż tylko działający bankomat.

Z przykrością muszę poinformować, że Chingola nie jest najlepszym miejscem dla turystów, oprócz jednego (całkiem drogiego) hotelu brak tu jakichkolwiek opcji noclegowych. Jest za to supermarket, na ławce którego przeszukiwaliśmy mapy w poszukiwaniu miejsca na namiot. Wtedy zaczepił nas jeden z miejscowych z typowym pytaniem „gdzie jedziecie?”. Do Malawi oczywiście! Tylko, że to mało precyzyjna odpowiedź, szczególnie w kontekście najbliższej nocy. Miejscowy zaproponował nam nocleg u siebie w domu, jego rekomendacja: „uwierzcie, to będzie najprawdziwsza, Zambijska noc w waszym życiu”. I była. Oprócz łóżka dostaliśmy również czas z jego rodziną, przepyszny obiad a później śniadanie, i nawet wódkę co by nie zawieść naszych wyrafinowanych polskich kubków smakowych! Nasz gospodarz dzielił z nami więcej niż mogliśmy zaakceptować i nigdy nie zapomnę Zambii, którą nam przedstawił ani przepisu na nshimę jego żony.

Jest jeszcze jedno, co ta najprawdziwsza Zambijska noc pokazała nam z innej perspektywy. Historia o kopalniach miedzi.
Możemy radośnie jeździć z jednego kraju do drugiego unikając problemów jakie dotykają żyjących tu ludzi, ale to chyba nie będzie w porządku. To jedyna rzecz jaką naprawdę możemy zrobić, opowiedzieć, jak jest, nawet jeśli nie jest to najpiękniejsza bajka. Jeśli tego właśnie szukasz -bajki- to dalsza część nie jest dla Ciebie.

Copperbelt jest regionem w Zambii, który do Zambii nie należy. Rząd sprzedał region o jednym z najwyższych na świecie zasobów miedzi chińskim koncernom. W ten sposób pieniądze z przemysłu miedziowego omijają kieszenie podatników i trafiają do tych z góry, nikt nie myśli tu zbyt wiele o głodowych płacach czy ludziach, którzy giną w kopalniach każdego tygodnia. Zdesperowani mieszkańcy nielegalnie wywożą miedź, mimo że cena za kradzież jest równie wysoka – życie. Koniec końców większość ludzi żyje wiedząc, że nie starczy im na edukację dzieci, że one będą częścią tej pętli. Jasne, ktoś mi powie, że w takim świecie żyjemy i nic się nie da zrobić. Tylko czy godzimy się na taką rzeczywistość czy to jest po prostu odwracanie głowy? Udawanie, że problem nie istnieje?

Nasz gospodarz poprosił nas o nagłośnienie problemu. Wybrał niewłaściwych ludzi, bo my nie mamy odpowiedniej siły przebicia, ale gdzieś tam z tyłu somie myślę, że może jednak? Może następnym razem kupując tablet albo smartphona (na miedzianych rdzeniach) wykorzystasz dobrze swój pakiet internetu i sprawdzisz czy firma, której chcesz dać pieniądze, nie jest częścią handlu takiego jak ten. Świata tym nie zbawisz, prawda, ale może jeśli zaczniemy zwracać uwagę na naszą rolę w tym przemyślę to życie ludzi takich jak Ci, którzy pokazali nam „prawdziwą Zambijską noc” stanie się trochę łatwiejsze.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s